NOK

Mensen hebben een natuurlijke behoefte aan om ergens bij te horen, zich ergens mee verbonden te voelen. Wordt niet aan deze behoefte voldaan, dan voelen we ons ‘ontworteld’, eenzaam zelfs. Deze verbondenheid gaat over de leefomgeving in brede zin: mensen, maar ook de omgeving en de natuur. Je daarvan vervreemd voelen of sterker: deze als bedreigend ervaren draagt dus niet bij aan het welzijn van mensen.

Natuur is goed voor kinderen, zo zegt ook Richard Louv . Ervaringen in relatie met anderen en met de ons omringende wereld maken ons tot wie we zijn. Geven ons identiteit. Hopelijk een positieve identiteit want wie wil zich niet trots voelen op zijn eigen huis, vrienden, omgeving? Verbondenheid heeft dus alles met identiteit te maken, bovendien komt het uit het hart. Het gaat niet over weten, maar het is iets dat je beleeft en ervaart. Ook is het iets dat je jong moet ervaren; jong beleeft is oud gedaan. Daar moeten dan wel gelegenheden voor zijn.

Consequenties voor de openbare ruimte

Bijzonder toch dat er voldoende voedsel voorradig is als de jonge mussen uitvliegen, dat de bloemen bloeien als er vlinders zijn, dat elke jaar weer voldoende voedsel van de akkers komt. De natuur is een fascinerend en complex systeem waar mensen deel van uitmaken. Verbondenheid met de leefomgeving en inzicht in (de complexiteit van) het systeem draagt dus bij aan het welbevinden van mensen. Deze (ervaren) verbondenheid wordt mede bepaald door de inrichting van de leefomgeving en openbare ruimte. Een aantrekkelijke leefomgeving maakt je ‘thuis en vertrouwd’ voelen makkelijker. Mensen raken vervreemd van hun omgeving als deze prefab en anoniem is. Het is een uitdaging om die omgeving beleefbaar en aantrekkelijk te maken. Dat kan in onze opvatting door:

• Verleidelijk uitdagende ruimte en groenvoorziening om te beleven en te ervaren. Herkenbare en beleefbare landschappen die een eigen identiteit uitstralen en waar mensen zich mee kunnen verhouden.
• Voor verschillende mensen verschillende plekken creëren zodat er voor iedereen een plek is waar je je thuis kunt voelen. Laten zien dat de landschapelementen zoals sloten, maar ook bomen en struiken, onderdeel zijn van een geheel.
• De verbondenheid met de fysieke wereld zichtbaar maken door veelal aanwezige robuuste structuren van bijvoorbeeld waterlopen, landschapselementen en grondpatronen te benutten.

Consequenties voor natuur en milieueducatie

In de ontwikkeling van kinderen is het (leren) aangaan van verbinding een belangrijk proces. Het begint eenvoudig in het eigen gezin en breidt zich langzaam uit. We zijn ervan overtuigd dat het je leren verhouden tot de natuur net zo essentieel is als het je leren verhouden tot de mensen om je heen. De verbinding die kinderen met de omgeving ontwikkeling volgt ook een weg van eenvoudig naar complex. Natuur- en milieueducatie (NME) helpt kinderen hierbij. Maar er is meer: de natuur is een ideale en gezonde ‘speelplaats’ die stimuleert tot bewegen, grensverleggend is en uitdagingen op maat biedt. Waar moet NME aan voldoen? De volgende ingrediënten zijn belangrijk:

• Zichtbaar en beleefbaar maken van de dynamiek van de natuur: de seizoenen, groeien en sterven van planten.
• Samenhang en afhankelijkheid in toenemende mate zichtbaar maken. Kinderen de kans geven natuur en daardoor hun eigen verbondenheid daarmee te ervaren.
• Ruimte laten voor persoonlijke bindingsvoorkeuren van kinderen: aanbieden van plekken waar ze zich terug kunnen trekken, hun eigen dingen kunnen doen. Vragen naar voorkeuren.
• Binnen handbereik in de eigen leefomgeving ervaren van de natuur en de relatie mens en natuur (in de wijk, tuin, bos). Een beleving (uniek, speciaal, indrukwekkend, herhalend, etc), die bijdraagt aan de verbondenheid nu of op latere leeftijd.
• Ruimte bieden aan plezier en uitdaging!

Uitdaging?

Hoe anoniemer de leefomgeving van opgroeiende kinderen, hoe belangrijker de rol van NME zou je denken..? Nee, zo simpel is het niet. Je moet inzetten op beiden. Als de waarden die NME wil meegeven anders is dan de waarden waarmee we onze leefomgeving inrichten, geven we als samenleving aan onze kinderen een dubbele boodschap af. Om kinderen de ruimte te geven om ‘geaarde’ en ‘gewortelde’ mensen te worden , is het wenselijk dat ze dit in hun eigen omgeving ook mogen ervaren en dat we als samenleving hierin ook het voorbeeld geven. We zijn ervan overtuigd dat het helpt (nee, nodig is) om vanuit verschillende invalshoeken (landschapsinrichting, stedenbouw, educatie en onderwijs) bij te dragen aan een wereld waarin mensen zich thuis voelen, kunnen groeien en gedijen.