NOK

 

Alles is één 

In de zeventiger en tachtiger jaren bleek het niet best gesteld met de kwaliteit van bodem, water en lucht. Het was in de oprukkende economie hard nodig om aandacht te vragen voor het milieu. Inmiddels zijn we twintig jaar verder en lijkt ‘milieu' plaats te hebben gemaakt voor ‘duurzame ontwikkeling'. Onder invloed van het groeiende bewustzijn dat alles één is, is ook onze kijk op milieuonderwerpen veranderd. Steeds meer beseffen we dat wat er op één plaats in de wereld gebeurt, effect heeft op andere plaatsen. Soms letterlijk: de kap van bomen verhoogt de waterspiegel kilometers, soms spiritueel: één vriendelijk persoon kan een grimmige sfeer op ontwapenende wijze veranderen wat weer effect heeft op een reeks van gebeurtenissen daarna. Deze zienswijze maakt dat we problemen meer vanuit een integraal perspectief aanpakken. Verbinden is daarbij in mijn optiek de kern.

Het complexe begrip duurzame ontwikkeling

Duurzame ontwikkeling heeft een dimensie van tijd en een dimensie van ruimte rond de begrippen: people, planet, profit (of liever: prosperity). Werken aan een duurzame samenleving is mijns inziens een kwestie van recht doen aan alle aspecten van deze p's en gaat vooral over het zoeken van de juiste balans. Duurzame ontwikkeling heeft ook iets vaags omdat het einddoel niet vastgesteld is. Het heeft dus te maken met loslaten van oude zekerheden en met het omgaan met onvoorspelbare situaties en te allen tijde opnieuw geheel naar eer en geweten handelen. Niet normatief, maar respectvol, bewust, integer. Ik zie een ontwikkeling van de normatieve milieubeweging naar integratief en kwalitatief denken. Dat vraagt niet alleen om passie, maar vooral om compassie. Dat vraagt niet meer om exclusief (milieu)denken, maar om verbindend denken.

Dit is een andere manier van denken dan de wetenschap ons tot nu toe heeft gebracht. Door de wereld uiteen te rafelen kregen we zicht en grip op (deel)disciplines. Deze fragmentatie heeft overigens nut (gehad) in onze samenleving: het heeft gezorgd voor de perceptie van meer complexiteit. Deze aandachtsverschuiving gaat gepaard met een nieuwe ontwikkeling waarbij de samenleving op zoek lijkt naar een (nieuw) collectief bewustzijn. Het eenheidsbewustzijn en het gevoel van individuele verbondenheid met het We zien onszelf niet als kloon van een collectief (opgelegd) gedachtegoed, we zijn ook geen losse individuen, maar we zijn ons steeds meer bewust van het feit dat we deel uitmaken van het grotere geheel. Het is in mijn optiek niet vreemd dat deze twee geschetste ontwikkelingen plaats vinden.

Leiderschap voor duurzame ontwikkeling

Duurzame ontwikkeling vraagt dus om een andere manier van denken over de aanpak van problemen en vormgeven aan onze gezamenlijke toekomst. Het vraagt de samenleving ook om zich op een andere manier tot elkaar te verhouden. Deze andere kijk heeft ook gevolgen voor verantwoordelijkheid, die door fragmentatie steeds meer is komen te liggen bij het individu. Voor verbinding is het nodig dat het eigen belang of de eigen agenda niet in de weg zit.

Leiderschap nemen voor duurzame ontwikkeling vraagt om een andere wijze van ‘zijn' en een andere wijze van ‘ handelen' die beiden hun basis hebben in het eenheidsbewustzijn. Wat mij vaak intrigeert en ook inspireert zijn mensen die zich wel laten raken, maar niet laten sturen door emoties. Mensen die koers houden met compassie. Die niet ‘tegen' of ‘voor' zijn, maar ‘met'. Bij leiderschap denk ik aan leiders in de zin van ‘inspireren' of ‘het voortouw nemen'. Hier wordt geen leiderschap in de zin van management bedoeld.

 

Rond de Prima Basisschool is het 's ochtends altijd druk. Omdat er veel verkeer is, brengen de ouders hun kinderen per auto. Da's veiliger. Juf Annemarie ziet het al een tijdje aan en constateert dat de verkeersdrukte vooral door de ouders zelf wordt veroorzaakt. Ook ziet ze dat niemand zijn kind aan risico's wilt blootstellen. Eigenlijk liever ook niet aan een slechte luchtkwaliteit? Ze roept het team, de schoolleiding, wat ouders en omwonenden bij elkaar en bespreekt het probleem. Er worden oplossingen aangedragen, zoals kinderen samen naar school laten lopen of op de fiets brengen. Dit kan alleen veilig als we het samen doen. Dankzij het leiderschap van Juf Annemarie is de situatie naar ieders tevredenheid opgelost.

Verbinden op alle niveaus

Een leider voor duurzame ontwikkeling is in staat mensen met verschillende belangen en standpunten aan elkaar te verbinden. Dat vraagt ook de vaardigheid om te zien hoe onderdelen in relatie staan aan het grotere geheel. Maar naast het kunnen verbinden en het kunnen denken in systemen, is tot slot ook een visie nodig. Een visie op waar we naar toe willen met een duurzame samenleving. Wie werkelijk wil bijdragen aan duurzame ontwikkeling, moet inzicht hebben in de interacties op de verschillende schaalniveau's en het systeem op verschillende schaalniveau's kunnen bekijken. ‘Think global, act local' was daar al een eerste aanzet toe. Wat je hier op kleine schaal in de wijk doet, heeft effect elders in de wereld. Maar wat ook nodig is, is afstand kunnen nemen van het systeem, er kritisch naar kijken zodat je mogelijke ‘weeffouten' kunt zien. Duurzame ontwikkeling is gezien het groeiende eenheidsbewustzijn een begrip van deze tijd. Daar hoort ook leiderschap van deze tijd bij: verbindend leiderschap. Verbindend op alle niveaus.

Bowine Wijffels